Komentarz FOR 13/2026: Polski system podatkowy wciąż w ogonie rankingu Tax Foundation

  • W 2026 roku Polska zajmuje 32. miejsce wśród 38 państw OECD w Międzynarodowym Rankingu Konkurencyjności Podatkowej Tax Foundation. Ranking ocenia neutralność i konkurencyjność systemów podatkowych.
  • Najgorzej wypada opodatkowanie konsumpcji (36. miejsce). Ocenę obniżają liczne zwolnienia i obniżone stawki VAT oraz relatywnie wysoki próg zwolnienia podmiotowego.
  • Nisko oceniono także opodatkowanie majątku (29. miejsce) oraz działalności międzynarodowej (25.). Podatki od transferu majątku i niektórych transakcji finansowych mogą podnosić koszt kapitału oraz ograniczać płynność i efektywność rynków.
  • Lepiej oceniono opodatkowanie dochodów osób fizycznych (11. miejsce) i prawnych (12. miejsce). Umiarkowanym stawkom towarzyszą jednak skomplikowane przepisy, a ocenę CIT obniżają m.in. ograniczenia rozliczania strat i zasady amortyzacji.
  • Aby polski system podatkowy bardziej sprzyjał wzrostowi gospodarczemu, należałoby w szczególności rozszerzyć bazę podatkową VAT oraz zreformować zniekształcające, a przy tym mało wydajne fiskalnie, opodatkowanie transferu majątku i aktywów finansowych. Korzystne z perspektywy rozwoju ekonomicznego byłoby również poszerzenie możliwości rozliczania strat podatkowych w czasie i przyspieszenie odpisów amortyzacyjnych dokonywanych dla celów podatkowych.

Komentarz dostępny również w formie PDF:

Kształt systemu podatkowego jest jednym z najistotniejszych czynników decydujących o sile gospodarki. Dobrze zaprojektowany system podatkowy oznacza, że regulacje podatkowe są proste w stosowaniu, sprzyjają rozwojowi gospodarczemu, a jednocześnie zapewniają państwu wystarczające dochody na realizację jego zadań. Z kolei źle skonstruowany system podatkowy generuje koszty dla podatników i administracji skarbowej, a ponadto zniekształca decyzje ekonomiczne i hamuje rozwój gospodarczy.

Państwa OECD stosują różne rozwiązania w zakresie opodatkowania. W celu porównania systemów podatkowych Tax Foundation co roku publikuje Międzynarodowy Ranking Konkurencyjności Podatkowej (International Tax Competitiveness Index). Postuluje przy tym czterykluczowe zasady dobrej polityki podatkowej:

  • prostotę – przepisy podatkowe powinny być zrozumiałe, jednoznaczne, a co za tym idzie, łatwe w stosowaniu przez podatników i organy podatkowe;
  • neutralność – podatki nie powinny ani zniechęcać, ani też zachęcać osób fizycznych i przedsiębiorców do określonych decyzji, ponieważ rolą podatków jest generowanie dochodów budżetowych, najlepiej przy szerokiej podstawie opodatkowania i niskich stawkach;
  • przejrzystość – przepisy podatkowe powinny precyzyjnie określać, kto, kiedy i ile podatku ma zapłacić;
  • stabilność – podatnicy powinni być w stanie przewidzieć swoje przyszłe obciążenia podatkowe, czemu nie służą częste zmiany przepisów, regulacje o charakterze tymczasowym czy przepisy działające wstecz.

Ranking Tax Foundation ocenia konstrukcję systemów podatkowych pod względem konkurencyjności i neutralności. Określoną wielkość dochodów publicznych można uzyskiwać za pomocą podatków w różnym stopniu obciążających aktywność gospodarczą.

W rankingu podlegają ocenie rozwiązania z pięciu obszarów:

  • opodatkowania dochodów osób prawnych (CIT);
  • opodatkowania dochodów osób fizycznych (PIT) wraz z obciążeniami składkowymi;
  • opodatkowania konsumpcji (w przypadku większości krajów, w tym Polski, VAT);
  • opodatkowania majątku;
  • opodatkowania działalności międzynarodowej.

W edycji 2026 polski system podatkowy zajmuje 32. miejsce wśród 38 państw OECD, czyli siódme od końca. Po przeliczeniu danych historycznych według uaktualnionej metodologii oznacza to tę samą pozycję co w 2025 roku. Niska pozycja Polski w rankingu jest szczególnie niepokojąca w warunkach nadmiernego rozrostu wydatków państwa i presji na kolejne podwyżki podatków.

Pozycję Polski obniżają rozwiązania podatkowe oceniane w rankingu jako nadmiernie skomplikowane lub zniekształcające decyzje gospodarstw domowych i przedsiębiorstw. Najsłabiej Polska wypada pod względem opodatkowania konsumpcji, majątku oraz działalności międzynarodowej, zajmując odpowiednio 36., 29. i 25. miejsce. Lepiej oceniono opodatkowanie dochodów osób fizycznych i prawnych, w których Polska zajmuje odpowiednio 11. i 12. miejsce, choć także w tych obszarach występują rozwiązania odbiegające od przyjętych kryteriów konkurencyjności i neutralności.

Miejsce Polski w rankingu

W latach 2014–2026 najwyższą pozycję w przeliczonym szeregu polski system podatkowy zajmował w 2014 roku, kiedy uplasował się na 25. miejscu. W 2026 roku zajmuje 32. miejsce (wykres 1). Na miejsce w rankingu wpływają rozwiązania stosowane zarówno w Polsce, jak i w pozostałych państwach OECD.

Ocenę poszczególnych obszarów polskiego systemu podatkowego przedstawiono na wykresie 2. Najniżej plasuje się pod względem opodatkowania konsumpcji – na 36. miejscu wśród 38 państw. Wynika to przede wszystkim z wąskiej bazy podatkowej VAT. Rzeczywiste wpływy z VAT stanowią mniej niż połowę wpływów hipotetycznych przy opodatkowaniu całej konsumpcji końcowej stawką podstawową, co jest efektem stosowania licznych zwolnień i obniżonych stawek. Ocenę obniża również relatywnie wysoki limit wartości sprzedaży uprawniający do zwolnienia podmiotowego z VAT, który może hamować wzrost skali działalności przedsiębiorstw. Wynosi on 240 tys. zł, czyli około 56,6 tys. euro według średniego kursu z 2025 roku. Po uwzględnieniu parytetu siły nabywczej jest to ósmy najwyższy próg wśród 32 państw europejskich objętych zestawieniem Tax Foundation[1].

Pozycja Polski w Międzynarodowym Rankingu Konkurencyjności Podatkowej Tax Foundation w latach 2014–2026

Źródło: Tax Foundation

Nieco lepiej oceniany jest obszar opodatkowania działalności międzynarodowej, m.in. dzięki relatywnie dużej liczbie umów o unikaniu podwójnego opodatkowania zawartych przez Polskę oraz zakresowi zwolnienia dywidend z opodatkowania. W dwóch ostatnich latach pozycja Polski w tej kategorii uległa jednak pogorszeniu. Jest to efektem wprowadzenia regulacji o opodatkowaniu wyrównawczym (minimalnym podatku dochodowym GloBE) oraz relatywnej poprawy pozycji innych państw.

Pod względem opodatkowania majątku Polska zajmuje obecnie 29. miejsce, a jej pozycja w ostatnich latach pozostaje relatywnie stabilna. Tax Foundation zwraca uwagę na obciążenia posiadania i transferu majątku, w tym na niektóre rozwiązania w ramach podatku od czynności cywilnoprawnych, które mają charakter podatku od transakcji finansowych. Podatki transakcyjne mogą obniżać płynność i efektywność rynków finansowego i nieruchomości oraz podnosić koszty inwestycji. PCC pobierany przy pozyskiwaniu kapitału zwiększa koszt finansowania przedsiębiorstw.

Miejsce Polski w obszarach systemu podatkowego w Międzynarodowym Rankingu Konkurencyjności Podatkowej Tax Foundation w latach 2014–2026

Źródło: Tax Foundation

Relatywnie lepiej Polska wypada pod względem opodatkowania dochodów osób prawnych (12. miejsce) i osób fizycznych (11. miejsce). Ranking nie odzwierciedla jednak pełnej skali złożoności opodatkowania dochodów w Polsce. Do relatywnie wyższej oceny tych obszarów przyczyniają się m.in. umiarkowane krańcowe stawki podatkowe, mimo niewłaściwie skonstruowanej bazy podatkowej.

Główne słabości w obrębie opodatkowania dochodów osób prawnych to ograniczone możliwości rozliczania strat podatkowych w czasie i stosunkowo długie okresy amortyzacji środków trwałych. Oba te elementy są słabo oceniane w rankingu na tle rozwiązań stosowanych w innych państwach OECD. Ponadto występują liczne ulgi podatkowe, które mogą w praktyce oznaczać subsydiowanie określonych rodzajów działalności. Przyspieszenie amortyzacji podatkowej środków trwałych może wspierać inwestycje przedsiębiorstw i długoterminowy wzrost gospodarczy. Obniża ono koszt kapitału, zwiększając stopę zwrotu z nowych inwestycji po opodatkowaniu. Co do zasady zmniejsza jednak wpływy z CIT w pierwszych latach, przesuwając część poboru podatku na późniejsze okresy. Bardziej elastyczne rozliczanie strat podatkowych w czasie ograniczałoby nieproporcjonalnie wysokie obciążenie inwestycji charakteryzujących się dużą zmiennością dochodów. Byłoby to korzystne m.in. dla start-upów i przedsiębiorstw ponoszących wysokie wydatki na prace badawczo-rozwojowe.

Według rankingu Tax Foundation najbardziej konkurencyjny system podatkowy w OECD od wielu lat ma Estonia. Wysoką ocenę zawdzięcza m.in. nieopodatkowaniu zysków pozostających w przedsiębiorstwie; w modelu opodatkowania zysków podzielonych podatek jest pobierany przede wszystkim przy ich wypłacie właścicielom. Drugie miejsce zajmuje Łotwa, która również stosuje taki model CIT, a trzecie Nowa Zelandia. Trzy ostatnie miejsca zajmują Włochy, Kolumbia i Francja. Niskie oceny tych państw wynikają z rozwiązań zwiększających złożoność systemu lub zniekształcających decyzje podatników oraz wysokich krańcowych stawek podatkowych. Tabela 1 przedstawia pozycję wszystkich państw OECD w rankingu.

Międzynarodowy Ranking Konkurencyjności Podatkowej – Edycja 2026

miejsce w rankingu kraj liczba punktów opodatkowanie dochodów osób prawnych (miejsce) opodatkowanie dochodów osób fizycznych (miejsce) opodatkowanie konsumpcji (miejsce) opodatkowanie majątku (miejsce) opodatkowanie działalności międzynarodowej (miejsce)
1 Estonia 100,0 2 1 24 1 7
2 Łotwa 92,5 1 8 22 4 6
3 Nowa Zelandia 88,2 31 7 1 8 14
4 Szwajcaria 86,8 7 9 4 36 2
5 Litwa 82,6 3 10 23 6 16
6 Luksemburg 81,9 20 21 7 15 5
7 Czechy 79,4 9 4 32 5 11
8 Australia 78,9 29 14 9 3 23
9 Turcja 76,0 21 6 15 22 8
10 Węgry 75,6 5 3 38 23 4
11 Izrael 75,1 11 31 11 10 18
12 Słowacja 74,7 24 2 33 7 17
13 Szwecja 74,6 6 18 26 9 12
14 Kostaryka 73,3 35 13 6 11 29
15 Kanada 72,2 17 28 8 25 28
16 Holandia 71,6 23 30 14 20 3
17 Stany Zjednoczone 71,2 8 17 3 27 37
18 Austria 70,9 18 27 17 17 10
19 Niemcy 69,2 30 34 13 12 9
20 Norwegia 67,5 15 29 27 16 15
21 Meksyk 66,9 28 26 12 2 38
22 Finlandia 66,2 10 24 28 21 24
23 Grecja 65,9 22 5 29 30 19
24 Chile 65,2 32 23 10 13 36
25 Słowenia 64,5 14 12 30 24 30
26 Korea Południowa 63,8 26 38 2 31 34
27 Belgia 63,5 16 15 25 28 21
28 Japonia 62,3 36 35 5 26 31
29 Irlandia 62,2 4 36 35 18 27
30 Wielka Brytania 61,9 25 22 34 33 1
31 Dania 61,6 19 37 20 14 32
32 Polska 61,2 12 11 36 29 25
33 Portugalia 59,6 34 19 21 19 33
34 Islandia 59,0 13 32 19 34 26
35 Hiszpania 57,5 33 20 18 35 20
36 Włochy 50,8 27 16 37 38 22
37 Kolumbia 47,3 37 25 16 37 35
38 Francja 45,7 38 33 31 32 13

Źródło: Tax Foundation

Kategorie podatkowe uwzględnione w Międzynarodowym Rankingu Konkurencyjności Podatkowej

Obszar systemu podatkowego Podobszar Zmienne
Opodatkowanie dochodów osób prawnych Stawka podatkowa   Maksymalna stawka podatkowa  
Zaliczanie wydatków kapitałowych do kosztów podatkowych w czasie   Rozliczanie strat podatkowych wprzód
Rozliczanie strat podatkowych wstecz
Amortyzacja maszyn
Amortyzacja budynków
Amortyzacja wartości niematerialnych i prawnych
Wycena zapasów
Odliczenie kosztu kapitału własnego (allowance for corporate equity)  
Preferencje podatkowe i złożoność systemu   IP box
Ulga B+R
Podatek od usług cyfrowych
Minimalny krajowy podatek dochodowy
Wysokość stawek CIT
Współwystępowanie dodatkowych podatków zbliżonych do CITWpływy z podatku przychodowego  
Opodatkowanie dochodów osób fizycznych wraz z obciążeniami składkowymi Obciążenie dochodu  
Maksymalna stawka podatkowa
Próg dochodu dla najwyższego przedziału progresji
Klin podatkowy  
Złożoność systemu   Współwystępowanie dodatkowych podatków zbliżonych do PIT
Odsetek wpływów podatkowych generowanych w inny sposób niż tradycyjny PIT i obowiązkowe składki  
Opodatkowanie zysków kapitałowych i dywidend   Stawka podatku od zysków kapitałowych
Stawka podatku od dywidend  
Opodatkowanie konsumpcji     Stawka podatkowa     Przeciętna stawka podatkowa  
Podstawa opodatkowania   Limit przychodów dla zwolnienia podmiotowego
Relacja faktycznych wpływów z opodatkowania konsumpcji do potencjalnych wpływów w sytuacji opodatkowania całkowitej konsumpcji według podstawowej stawki  
Opodatkowanie majątku Podatek od nieruchomości   Opodatkowanie nieruchomości
Wpływy z podatku od nieruchomości jako odsetek całkowitego zasobu kapitału  
Inne podatki majątkowe   Opodatkowanie majątku netto
Opodatkowanie spadków i darowizn  
Podatki od transferu majątku   Opodatkowanie przekazywania majątku
Opodatkowanie aktywów netto przedsiębiorstw
Opodatkowanie emisji akcji lub udziałów
Opodatkowanie transakcji finansowych  
Opodatkowanie działalności międzynarodowej System terytorialny   Zwolnienie dywidend z opodatkowania
Zwolnienie zysków kapitałowych z opodatkowania
Wyjątki od systemu terytorialnego  
Podatki u źródła   Podatek u źródła od dywidend
Podatek u źródła od odsetek
Podatek u źródła od należności licencyjnych  
Umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania   Liczba umów o unikaniu podwójnego opodatkowania  
Regulacje przeciw unikaniu opodatkowania Przepisy o zagranicznej spółce kontrolowanej
Przepisy o niedostatecznej kapitalizacji
Podatek wyrównawczy  

Źródło: Tax Foundation. Szczegółowe informacje dotyczące operacjonalizacji poszczególnych zmiennych można znaleźć w repozytorium danych


[1]   A. Mengden, J. Graack, VAT Exemption Thresholds in Europe, 2026, Tax Foundation Europe, 15 czerwca 2026.

Autorzy:

Anna Leszczyłowska, Research Fellow, Tax Foundation
oraz adiunkt na Uniwersytecie Ekonomicznym w Poznaniu

Alex Mengden, ekonomista, Tax Foundation

The post Komentarz FOR 13/2026: Polski system podatkowy wciąż w ogonie rankingu Tax Foundation first appeared on Forum Obywatelskiego Rozwoju.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Przewijanie do góry