Komentarz FOR 14/2026: Ustawa antyalkoholowa: teraz prędko, zanim dotrze do nas, że to bez sensu

  • Przyjęta przez Sejm nowelizacja ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi wprowadza daleko idące ograniczenia sprzedaży i reklamy alkoholu oraz nowe obowiązki dla przedsiębiorców, bez wykazania proporcjonalności ich kosztów do korzyści.
  • Spożycie alkoholu w Polsce wyraźnie spada. W 2025 r. według naszych obliczeń spożycie rejestrowane wyniosło niespełna 8 litrów czystego alkoholu na mieszkańca – najmniej od ponad dwóch dekad. Pozytywne tendencje widać również wśród młodzieży i w statystykach wypadków z udziałem nietrzeźwych.
  • Ogólnokrajowy zakaz nocnej sprzedaży alkoholu odbiera samorządom możliwość dostosowania przepisów do lokalnych potrzeb. Nie wykazano, dlaczego jednolity zakaz miałby być lepszym rozwiązaniem niż dotychczasowe decyzje gmin.
  • Zakaz reklamy i promocji alkoholu może ograniczyć konkurencję i utrwalić pozycję największych producentów. Szczególnie utrudni małym browarom docieranie do klientów i wprowadzanie nowych produktów. Ograniczenia obejmą również reklamę części piw bezalkoholowych.
  • Nowe regulacje nieproporcjonalnie obciążą małe przedsiębiorstwa. Opłaty za zezwolenia wzrosną w ich przypadku dwukrotnie, podczas gdy dla dużych podmiotów procentowo znacznie mniej.

Komentarz dostępny również w formie PDF:

Przegłosowana przez Sejm ustawa wprowadza m.in. nocną prohibicję na terenie całego kraju w godzinach 22–6 (z możliwością rozszerzenia dla gmin do godzin 21–9), zakazuje reklamy i promocji alkoholu, podwyższa stawki opłat za zezwolenia na sprzedaż alkoholu oraz zmienia przepisy dotyczące wyglądu opakowań i etykiet z napojami alkoholowymi[1]. Niektóre z wprowadzanych przepisów mogą mieć daleko idące konsekwencje, w szczególności przepisy dotyczące promocji alkoholu. Nie wykazano jednak, że korzyści zdrowotne proponowanych zmian będą proporcjonalne do kosztów, jakie poniosą przedsiębiorcy i konsumenci. Szczególnie dotkliwe mogą okazać się ograniczenia reklamy i promocji alkoholu, które utrudnią konkurencję na rynku.

Pijemy najmniej od wielu lat

Spożycie alkoholu w Polsce od kilku lat wyraźnie i szybko spada. Spożycie rejestrowane – według szacunków FOR na podstawie danych GUS i innych źródeł – wyniosło w 2025 roku niespełna 8 litrów czystego alkoholu rocznie na mieszkańca. Według naszych obliczeń to najniższy wynik od 2003 roku (wykres 1).

Wcześniej, choć spożycie rejestrowane było niższe, olbrzymi odsetek konsumpcji mocnych alkoholi należał do szarej strefy, szacowanej nawet na kilkadziesiąt procent konsumpcji mocnych alkoholi. Uwzględnienie zmian w wielkości szarej strefy sugeruje, że rzeczywisty spadek spożycia alkoholu mógł być jeszcze większy, a jego obecny poziom może należeć do najniższych od nawet kilkudziesięciu lat[2].

Według metodologii KCPU rejestrowane spożycie alkoholu w Polsce w zeszłym roku wyniosło 8,28 l czystego alkoholu per capita i we wspomnianym okresie niższe było jedynie w 2003 i 2005 roku. Dane publikowane przez KCPU (a wcześniej PARPA) opierają się jednak na uproszczeniach metodologicznych, które mogą zniekształcać obraz zmian spożycia alkoholu[3].

Spożycie rejestrowane alkoholu w Polsce (w litrach 100% alkoholu na mieszkańca rocznie) według rodzajów napojów alkoholowych

Źródło: opracowanie własne FOR na podstawie danych GUS, KCPU, XYZ, katalogpuszek.pl oraz raportów rynkowych

Spadkowi spożycia alkoholu towarzyszy również spadek liczby wypadków drogowych, w tym tych z udziałem osób nietrzeźwych lub nietrzeźwych kierowców. Wszystkie te statystyki w Polsce wyraźnie spadają od początku wieku, a te dotyczące nietrzeźwych maleją szybciej niż ogół. Ćwierć wieku temu zanotowano prawie trzy razy więcej wypadków drogowych i ok. pięć razy więcej wypadków z udziałem nietrzeźwych osób i nietrzeźwych kierowców.

Również polska młodzież pije znacznie mniej i rzadziej niż dawniej, co wynika z cyklicznych badań ESPAD[4]. W 2024 r. odsetek polskich 15–16-latków deklarujących spożycie alkoholu w ostatnich 30 dniach był najniższy w historii badań i wyraźnie niższy od średniej UE[5]. Perspektywy na przyszłość w kwestii spożycia alkoholu są więc pozytywne, nie alarmujące.

Liczba wypadków drogowych ogółem, z udziałem osób nietrzeźwych i z udziałem nietrzeźwych kierowców (2000=100)

Źródło: opracowanie własne FOR na podstawie danych Komendy Głównej Policji

Skutki ustawy

Nocna prohibicja

Ustawa przegłosowana przez Sejm wprowadza nocną prohibicję na terenie całego kraju, co jest zabraniem kompetencji z domeny władz lokalnych. Dotychczas to gminy decydowały czy sprzedaż alkoholu dozwolona jest całodobowo czy np. do godziny 22 lub 24, dostosowując przepisy do lokalnej specyfiki, poziomu bezpieczeństwa czy opinii mieszkańców. Od przyszłego roku – jeżeli Prezydent podpisze ustawę – jednolity zakaz będzie obowiązywać na terenie całego kraju. FOR wielokrotnie wskazywało na problemy związane z nocną prohibicją[6]. Nawet jeżeli takie ograniczenia mogą przynosić korzyści w niektórych miejscowościach, ustawodawca nie wykazał, dlaczego konieczne jest odebranie samorządom możliwości samodzielnego podejmowania decyzji. Centralizacja przepisów wymagałaby wykazania, że dotychczasowe rozwiązania są niewystarczające.

Reklama

Zakazana ma być także reklama piwa, które dotychczas było jedynym rodzajem alkoholu, który mógł być legalnie reklamowany. Badania wskazują, że wpływ takich regulacji na ogólną konsumpcję alkoholu jest niewielki, natomiast mogą one wpływać na strukturę jego spożycia[7].Zakaz reklamy piwa może więc sprzyjać zastępowaniu go innymi alkoholami (np. wódką). A przecież zmiana struktury spożycia alkoholu w kierunku napojów o niższej zawartości alkoholu jest jednym z celów ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi.

Zakaz reklamy może także utrwalać istniejącą strukturę rynku i zwiększać bariery wejścia dla nowych producentów. Największe koncerny mają już ugruntowaną pozycję i rozpoznawalne marki. Zakaz reklamy ograniczy ich wydatki na promocję, jednocześnie utrudniając nowym producentom zdobywanie klientów. Szczególnie dotkliwie odczują to małe browary, które nie mogą korzystać z rozpoznawalności marek budowanej przez dziesięciolecia.

Zakaz dotyczyć ma także piw bezalkoholowych, jeżeli wiążą się z taką samą lub podobną marką co piwo alkoholowe. W obliczu dynamicznego rozwoju rynku piw bezalkoholowych, które mogą odgrywać rolę w ograniczaniu konsumpcji alkoholu, zakaz wydaje się szczególnie szkodliwy. Należy zauważyć, że piwa bezalkoholowe są jedyną rosnącą kategorią rynku[8], a najwięksi producenci wprowadzają dużo nowości właśnie w tym segmencie.

Promocja

Zakaz promocji może przynieść jeszcze szersze konsekwencje, szczególnie dla małych producentów. Nie jest jasne, w jakim zakresie małe browary będą mogły informować o nowych produktach i prowadzić profile w mediach społecznościowych. Dla browarów kraftowych takie prawo może okazać się wielką przeszkodą w prowadzonej działalności i blokadą rozwoju całego rynku.

Wątpliwości budzi również status degustacji, recenzji piwa w Internecie oraz zasad promocji podczas festiwali piwnych. Nowe przepisy mogą także oznaczać dla gastronomii konieczność wymiany części wyposażenia oznaczonego markami piwa, np. parasoli czy podkładek, zależnie od zakresu ustawowych wyjątków.

Nowe przepisy mogą oznaczać także straty finansowe dla klubów sportowych, związane ze sponsoringiem ze strony producentów piwa. W wielu europejskich krajach reklama piwa podczas wydarzeń sportowych jest dopuszczalna, podczas gdy polskie przepisy już obecnie należą do restrykcyjnych[9]. Dla polskiej piłki klubowej oznacza to ograniczenie możliwości konkurowania z klubami z lig na podobnym poziomie do Ekstraklasy[10].

Inne zmiany

Ustawa zmienia także stawki opłat za zezwolenia na sprzedaż alkoholu. Opłaty podstawowe wzrosną dwukrotnie, podczas gdy stawki opłat uzależnionych od wartości sprzedaży wzrosną o 19–36%. Oznacza to proporcjonalnie większą podwyżkę dla przedsiębiorców o niewielkiej sprzedaży. To kolejna zmiana, która może sprzyjać dużym sieciom handlowym, podobnie jak wprowadzenie ogólnokrajowej nocnej prohibicji. Zamykanie się małych sklepów (szczególnie tzw. nocnych) może dodatkowo umożliwić dużym sieciom uzyskanie nowych zezwoleń na sprzedaż alkoholu w gminach, w których dotychczasowy limit został wyczerpany.

Zmianie ulegają także przepisy dotyczące etykiet i opakowań alkoholu (zakaz tzw. alkotubek). Obowiązkowe mają stać się ostrzeżenia zdrowotne na etykietach, choć w przypadku piwa największe browary już wcześniej dobrowolnie wprowadziły podobne oznaczenia. Większe wątpliwości budzą natomiast nieprecyzyjne ograniczenia dotyczące pozostałych elementów opakowań.

Etykiety napojów alkoholowych nie będą mogły przedstawiać alkoholu w powiązaniu m.in. z kierowaniem pojazdami, sprawnością fizyczną, atrakcyjnością seksualną, relaksem lub wypoczynkiem, pracą czy sukcesem życiowym. Sam katalog ograniczeń nie budzi większych zastrzeżeń, jednak ogólne sformułowanie przepisów może prowadzić do trudności interpretacyjnych. Etykieta piwa z małego browaru zawierająca grafikę np. z rowerem, może przecież zostać zakwalifikowana jako kojarząca spożycie alkoholu z relaksem lub wypoczynkiem. Wprowadzanie tak nieprecyzyjnych ograniczeń wymaga wykazania skali problemu[11], któremu mają przeciwdziałać. Ustawodawca powinien też dokładniej określić granice dopuszczalnego oznakowania.

Kuriozalny wydaje się także fakt, że kary mogą grozić nie tylko dla  producentów napojów z nielegalnymi etykietami, ale potencjalnie także osobom, które takie napoje sprzedają lub podają. Barman w pubie lub sprzedawca w sklepie mogą teoretycznie odpowiadać za sprzedaż piwa z niewłaściwą etykietą, a przewidziane w ustawie grzywny wynoszą od 30 tys. zł do nawet 1 mln zł.

Potrzeba rzetelnej debaty, a nie paniki

W zeszłym roku FOR zorganizowało w Sejmie „okrągły stół” poświęcony polityce alkoholowej, którego efektem był raport Zakazy? Nie tędy droga. Czas na rozsądną politykę alkoholową![12], zawierający propozycje wypracowane wspólnie z przedstawicielami różnych środowisk. Zamiast wprowadzać kolejne zakazy, warto w pierwszej kolejności zadbać o skuteczne egzekwowanie już obowiązujących przepisów.

Apelujemy do Prezydenta o niepodpisywanie ustawy w obecnym kształcie. Polityka alkoholowa powinna opierać się na rzetelnej analizie korzyści i kosztów proponowanych rozwiązań, poszanowaniu kompetencji samorządów oraz uwzględnieniu ich wpływu na konkurencję i sytuację małych przedsiębiorców.


[1]   Ustawa z dnia 8 października 2026 r. o zmianie ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi oraz ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.

[2]   Zob. G. Hawryluk, Zakazy zamiast rozwiązań. Dokąd zmierza polska polityka alkoholowa?, Analiza 5/2025, Forum Obywatelskiego Rozwoju, 2 grudnia 2025, s. 2-3.

[3]   W przypadku wyrobów spirytusowych dane GUS, z których korzysta także KCPU, są już przeliczone na czysty alkohol. Natomiast dla piwa i wina KCPU przyjmuje stałą zawartość alkoholu wynoszącą odpowiednio 5,5% i 12%. Tymczasem według naszych szacunków, opartych na analizie najpopularniejszych marek, średnia zawartość alkoholu w piwie spadła od początku wieku z ok. 6,3% do ok. 5,1%. Korekta zastosowana przez FOR nie obejmuje wina ze względu na trudności w oszacowaniu zmian jego średniej zawartości alkoholu i stosunkowo niewielki udział w całkowitej konsumpcji. Zob. G. Hawryluk, Spożycie alkoholu w Polsce. Jak błędne założenia zawyżają statystyki?, XYZ, 29 listopada 2025.

[4]   European School Survey Project on Alcohol and Other Drugs.

[5]   G. Hawryluk, Czy Polacy piją obecnie najmniej od kilkudziesięciu lat?, XYZ, 10 stycznia 2026.

[6]   Zob. np. Stanowisko Forum Obywatelskiego Rozwoju w sprawie propozycji wprowadzenia zakazu nocnej sprzedaży alkoholu w Warszawie, 29 czerwca 2024.

[7]   C. Snowdon, Alcohol advertising. What does the evidence show?, Institute of Economic Affairs, lipiec 2023; J. P. Nelson, Advertising Bans, Monopoly, and Alcohol Demand: Testing for Substitution Effects using State Panel Data, „Review of Industrial Organization” (2003), 22(1); H. Saffer, Evaluating Econometric Studies of Alcohol Advertising, „Journal of Studies on Alcohol and Drugs”, Supplement (s19), 2020.

[8]   Według danych podawanych przez ZPPP Browary Polskie w ostatnich dwóch latach mimo spadku ilościowego sprzedaży piwa o ponad 7%, segment piw bezalkoholowych wzrósł o ponad 20%.

[9]   Zob. np. C. Snowdon, Nanny State Index ‘25, EPICENTER, IEA, 2025.

[10] W zdecydowanej większości krajów, których ligi piłkarskie są w pierwszej dwudziestce rankingu UEFA, takie działania są legalne.

[11] A wydawać by się mogło, że etykiety tego typu to zupełny margines rynku.

[12] G. Hawryluk, K. Koźmiński, M. Rzegocki, M. Sokołowski, Zakazy? Nie tędy droga. Czas na rozsądną politykę alkoholową!, Forum Obywatelskiego Rozwoju, grudzień 2025.

Kontakt do autora:

Gabriel Hawryluk, analityk ekonomiczny FOR

[email protected]

The post Komentarz FOR 14/2026: Ustawa antyalkoholowa: teraz prędko, zanim dotrze do nas, że to bez sensu first appeared on Forum Obywatelskiego Rozwoju.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Przewijanie do góry