UWAGI WPROWADZAJĄCE
Rządowe propozycje podatkowe należy oceniać w szerszym kontekście stanu finansów publicznych oraz złożoności polskiego systemu podatkowo-składkowego. Ministerstwo Finansów prognozuje deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych na poziomie 7,1% PKB w tym oraz w przyszłym roku. Jest to przede wszystkim efekt nadmiernego wzrostu wydatków: w 2015 roku wydatki wynosiły 41,5% PKB, a dochody – 38,9% PKB. W latach 2015–2025 dochody wzrosły o 4,7% PKB, do 43,6% PKB. W tym samym czasie wydatki wzrosły o niemal 10% PKB i osiągnęły poziom 50,9% PKB. Dyskusja o finansach publicznych wymaga zatem wskazania wiarygodnej ścieżki konsolidacji fiskalnej. W naszej ocenie powinna ona opierać się przede wszystkim na ograniczeniu nadmiarowych wydatków publicznych.
Rząd próbuje przedstawiać wysoki deficyt jako cenę za zwiększone wydatki na obronność. Dane pokazują jednak, że jest fałszywe uproszczenie. W latach 2021–2025 zwiększone nakłady na wojsko odpowiadały za zaledwie 14% wzrostu wydatków publicznych, podczas gdy około jedna trzecia wzrostu przypadła na emerytury, renty i pomoc społeczną. Problem polskich finansów publicznych polega więc nie na tym, że Polska więcej wydaje na obronność, lecz na tym, że równolegle zbroi się i utrzymuje rozbudowane wydatki socjalne. Konsolidacja wymaga wycofania się z części tych wydatków, a nie szukania kolejnych dochodów podatkowych.
Dodatkowym problemem jest skomplikowany i nieneutralny system podatkowy. W ostatniej edycji International Tax Competitiveness Index Polska zajęła 35. miejsce na 38 badanych krajów. W Polsce funkcjonują bardzo różne reżimy podatkowo-składkowe. System różnicuje podatników ze względu na formę zatrudnienia (umowa o pracę, umowy cywilnoprawne, działalność gospodarcza), sektor (służby mundurowe, rolnictwo), a nawet wiek (tzw. PIT dla młodych). W efekcie obciążenia podatkowo-składkowe mogą się znacznie różnić. Jak wskazuje Chrostek, w 2022 roku mediana obciążeń dochodu skorygowanego brutto wynosiła od 13,6% w przypadku służb mundurowych do 34,1% w przypadku umów o pracę.
Przy tak wysokim deficycie priorytetem powinna być redukcja nadmiarowych wydatków, a nie zwiększanie obciążeń podatkowych. Rząd proponuje jednak zmiany, których efektem netto będzie wzrost fiskalizmu. Dodatkowo część z nich jeszcze bardziej skomplikuje istniejący system. Zmiana progów PIT jest rozwiązaniem doraźnym: tymczasowo łagodzi skutki braku waloryzacji, ale nie polega na wprowadzeniu mechanizmu, który rozwiązałby problem na stałe.
Kalendarz i konstrukcja proponowanych zmian wskazują, że ich charakter jest w dużej mierze podporządkowany rokowi wyborczemu, a nie trwałej przebudowie systemu podatkowego. Co więcej, zmiany te pozostają w sprzeczności z deklaracją zawartą w rządowej umowie koalicyjnej, w której obiecano stosować półroczne vacatio legis dla zmian podatkowych.
PROPOZYCJA ZMIANY W SKALI PODATKOWEJ
Potrzeba złagodzenia skutków zamrożenia drugiego progu podatkowego jest zrozumiała wobec rosnącej liczby podatników objętych wyższą stawką PIT. Proponowane rozwiązanie łagodzi tzw. zimną progresję, czyli wzrost obciążeń podatkowych w warunkach inflacji. Rząd nie zdecydował się jednak na automatyczną waloryzację progów o inflację, co jedynie odsuwa problem w czasie. Jak wskazuje Międzynarodowy Fundusz Walutowy, część państw stosuje automatyczną indeksację; należą do nich m.in. Austria, Dania, Litwa i Słowacja. Jednorazowa korekta nie zapobiega powrotowi problemu i pozostawia decyzję o kolejnych zmianach uznaniu polityków.
PROPOZYCJA ZMIANY W RYCZAŁCIE OD PRZYCHODÓW EWIDENCJONOWANYCH
Pozytywnie należy ocenić ograniczenie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych, który stwarza silne bodźce do arbitrażu podatkowo-składkowego. Jego szerokie stosowanie sprzyja arbitrażowi podatkowo-składkowemu i osłabia neutralność systemu, ponieważ podobne dochody mogą być opodatkowane na zupełnie różnych zasadach. Dodatkowym problemem jest mnogość stawek, która względną opłacalność różnych form działalności i powoduje spory interpretacyjne.
Uproszczone zasady opodatkowania mikroprzedsiębiorców mogą być zasadne, ale polskie rozwiązanie jest bardzo szeroko dostępne na tle trzech reżimów analizowanych przez OECD. Obecnie próg przychodu dla stosowania ryczałtu wynosi w Polsce 2 mln euro rocznie, a propozycja rządowa przewiduje jego obniżenie do poziomu 250 tys. euro rocznie. Tymczasem we Włoszech próg przychodu dla reżimu ryczałtowego (regime forfettario) wynosi 85 tys. euro rocznie, we Francji – 77,7 tys. euro rocznie w przypadku usług i 188,7 tys. euro w przypadku towarów oraz zakwaterowania, a na Węgrzech – 18 mln forintów, czyli około 50 tys. euro rocznie.
PROPOZYCJA ZMIANY W DANINIE SOLIDARNOŚCIOWEJ
Negatywnie oceniamy podniesienie daniny solidarnościowej, która w rzeczywistości jest dodatkowym progiem podatku dochodowego, obudowanym osobnym formularzem DSF-1. Jeśli rząd chce wyżej opodatkować najwyższe dochody, powinien wprost wprowadzić dodatkowy próg PIT.
PROPOZYCJA WPROWADZENIE NOWEJ STAWKI CIT
Najpoważniejsze zastrzeżenia budzi proponowane podniesienie stawki CIT z 19% do 22% dla podatkowych grup kapitałowych oraz podatników z przychodami powyżej 50 mln euro rocznie.
Objęcie tych podatników wyższą stawką może prowadzić do bunchingu, czyli koncentracji podatników tuż poniżej progu wskutek dostosowywania przychodów do limitu. Jak wykazuje FinStats, takie zjawisko najprawdopodobniej występuje przy progu małego podatnika CIT. Rządowa propozycja nie tworzy progresji, lecz osobny reżim oznaczający skokową zmianę stawki dla całego dochodu po przekroczeniu progu, co generuje zachęty do pozostawania poniżej limitu. Takie rozwiązanie może zniechęcać firmy do wzrostu oraz tworzyć bodźce do dostosowywania skali, struktury lub momentu wykazywania przychodów.

Istotnym problemem istniejącego systemu CIT jest to, że nominalna stawka CIT nie odzwierciedla faktycznego obciążenia podatników. Z analizy Grant Thornton wynika, że w badanej próbie grup kapitałowych notowanych na GPW średnia efektywna stawka opodatkowania w 2024 roku wyniosła 33%. Pokazuje to, że problemem nie jest dziś wyłącznie wysokość stawki, lecz sama konstrukcja CIT. System wymaga głębszej reformy, tak aby faktyczne opodatkowanie lepiej odpowiadało sytuacji ekonomicznej podatników, zamiast prowadzić do dużych rozbieżności między stawką nominalną a rzeczywistym obciążeniem. Podnoszenie nominalnej stawki bez uporządkowania tych mechanizmów może tylko pogłębić problem.
PODSUMOWANIE
Część problemów, do których odwołuje się rząd, jest realna, jednak proponowany pakiet nie stanowi systemowej reformy podatkowej. Doraźnie łagodzi wybrane problemy, a jednocześnie zwiększa fiskalizm, komplikuje system i osłabia bodźce do wzrostu. W obecnym kształcie jest więc przede wszystkim pakietem wyborczym, a nie próbą uporządkowania systemu podatkowego.
Najpoważniejszym brakiem pozostaje pominięcie strony wydatkowej. To właśnie nadmierny wzrost wydatków jest główną przyczyną obecnej nierównowagi fiskalnej i tam należy szukać sposobów na przeprowadzenie trwałej konsolidacji.
Opinia dostępna również w wersji PDF:
The post Opinia do projektu ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (UD458) first appeared on Forum Obywatelskiego Rozwoju.
