Pełen tekst dostępny w formie PDF:
Kryzys wokół Trybunału Konstytucyjnego, z którym mamy do czynienia od 2015 roku, eskaluje na nowo. Jego skutkiem jest osłabienie ochrony konstytucyjnych praw i wolności obywateli oraz umożliwienie każdej władzy nieskrępowanego rządzenia. Nie jest to model ustroju wynikający z Konstytucji RP, w preambule której zadeklarowaliśmy „na zawsze zagwarantować prawa obywatelskie, a działaniu instytucji publicznych zapewnić rzetelność i sprawność”. Poszczególne rządy doprowadziły, w różnych proporcjach, do stanu, w którym po każdych wyborach zwycięskie ugrupowanie będzie „odzyskiwać” Trybunał, korzystając z prawnej ekwilibrystyki, metody faktów dokonanych lub czystej siły. W takich warunkach nie ma mowy o przestrzeganiu konstytucji. Aby Trybunał mógł być jej gwarantem, jego orzeczenia muszą być respektowane przez wszystkie instytucje i siły polityczne, nawet jeśli nie są one zgodne z linią danej partii lub utrudniają sprawowanie władzy. Sąd konstytucyjny nie egzekwuje swoich orzeczeń, wysyłając komornika czy działając w zastępstwie innych organów państwa – rzeczywista moc jego rozstrzygnięć wynika z jego autorytetu, a ten z kolei jest pochodną niezależności od innych władz i niezawisłości zasiadających w nim sędziów. Nie można mówić o autorytecie, gdy od ponad dekady kwestionowana jest legitymacja Trybunału Konstytucyjnego, w tym poszczególnych jego sędziów, kierownictwa czy wydawanych przez niego orzeczeń. Nie sposób zakładać, że w najbliższym czasie ten stan rzeczy się zmieni.
Proponowany przez FOR wariant „resetu konstytucyjnego”, zakładający nowelizację Konstytucji RP, przewiduje:
• utrzymanie piętnastoosobowego składu Trybunału, dziewięcioletnich kadencji sędziów, zakazu ponownego wyboru w skład TK oraz wszystkich dotychczasowych kompetencji Trybunału;
• wprowadzenie sześcioletniej karencji dla osób ubiegających się o stanowisko sędziego Trybunału, wcześniej sprawujących mandat posła, senatora lub posła do Parlamentu Europejskiego albo pełniących funkcję członka Rady Ministrów;
• stały i otwarty nabór kandydatów na sędziów Trybunału, prowadzony przez Marszałka Senatu, zabezpieczony prawem do złożenia skargi do Sądu Najwyższego;
• rozproszenie kompetencji do wyboru sędziów TK na przedstawicieli trzech władz: Prezydenta RP, Sejm, a także sędziów wyrażających poparcie w wyborach bezpośrednich, równych i w głosowaniu tajnym;
• wybór sędziów Trybunału w ustalonej kolejności – tak, że jeden organ proponuje dwóch kandydatów, a inny organ wybiera spośród nich sędziego TK;
• wprowadzenie mechanizmów reagujących na bezczynność w przedstawianiu kandydatów i wyborze sędziów – poprzez nadanie Marszałkowi Senatu kompetencji do transparentnego losowania sędziego spośród dwóch kandydatów albo losowania dwóch kandydatów z otwartego naboru, spośród których sędziego wybierałby uprawniony podmiot;
• umożliwienie złożenia ślubowania przez wybranego sędziego Trybunału przed podmiotem, który go wybrał (w przypadku sędziów – przed Pierwszym Prezesem Sądu Najwyższego), a w razie bezczynności – przed Zgromadzeniem Ogólnym Sędziów TK;
• wydłużenie okresu wykonywania obowiązków sędziego Trybunału do czasu objęcia obowiązków przez następcę; • przyznanie Prezesowi TK uprawnienia do ogłoszenia orzeczenia Trybunału w zbiorze urzędowym TK w przypadku bezczynności w publikacji w dzienniku urzędowym – ze skutkiem równoważnym ogłoszeniu orzeczenia w tym dzienniku.
Celem proponowanego modelu jest stworzenie Trybunału odpornego na podważanie jego autorytetu i powszechnie szanowanego przez obywateli i wszystkich aktorów życia publicznego. Wygaszenie sporu wokół sądu konstytucyjnego wpłynie pozytywnie na ład społeczny, postrzeganie Polski na świecie, w tym przez inwestorów zagranicznych, a także umocni bezpieczeństwo państwa – pozwalając władzy skupić się na rzeczywistych problemach wewnętrznych i zewnętrznych.
Kontakt do autora:
Patryk Wachowiec
analityk prawny FOR
[email protected]
The post PRZYWRÓCIĆ AUTORYTET TRYBUNAŁOWI: Propozycja ,,resetu konstytucyjnego” autorstwa Forum Obywatelskiego Rozwoju first appeared on Forum Obywatelskiego Rozwoju.
