- Timbro i EPICENTER opublikowały piątą edycję Indeksu Autorytarnego Populizmu, badającego poparcie dla partii kontestujących główny nurt w 31 krajach Europy w latach 1945–2026.
- Średnie poparcie dla populistów sięga rekordowego poziomu 32,6%, a najwyższe wyniki notują Czechy i Bułgaria (po 54,4%), Rumunia (53,6%), Włochy (53,3%) oraz Słowacja (51,4%); tylko w pięciu państwach poparcie dla populistów jest niższe niż 20%.
- Populiści rządzą lub współrządzą w 11 krajach wobec dwóch w 1990 roku. Rekord z 2019 roku to 14 krajów – biorąc pod uwagę sondaże, trudno wykluczyć jego pobicie.
- W latach 2016–2026 poparcie dla populistów spadło jedynie w 6 krajach, w tym w Polsce i na Węgrzech, ale mocno wzrosło we Francji (+21,3 pkt proc.), w Niemczech (+19,7) i we Włoszech (+18,7).
- Zmienił się profil ideowy partii populistycznych: miejsce dominującej wcześniej skrajnej lewicy zajęła skrajna prawica, która w 2026 roku osiągnęła poparcie na poziomie 21,2%.
- Badania wskazują na wysokie koszty populistów u władzy: słabszy rozwój gospodarczy, osłabienie praworządności i polityczne naciski na banki centralne. Sukcesy radykalnej prawicy skłaniają też partie głównego nurtu do zaostrzania stanowiska wobec imigracji.
- Wybory przewidziane na 2027 rok w Polsce i sześciu innych krajach UE będą testem dla sił głównego nurtu – zagrożone są nie tylko gospodarka i instytucje, lecz także bezpieczeństwo, bo część partii populistycznych jest antyunijna lub prorosyjska.
Komentarz dostępny również w formie PDF:
Szwedzki think tank Timbro wraz z siecią EPICENTER po raz piąty opublikował Indeks Autorytarnego Populizmu[1] autorstwa Andreasa Johanssona Heinö – raport, który analizuje poparcie dla ugrupowań kontestujących główny nurt w 31 krajach Europy od 1945 do 2026 roku. Indeks obejmuje 267 partii (260 z nich uzyskało co najmniej 1% głosów w przynajmniej jednych wyborach), a raport przedstawia pogłębioną analizę 76 najważniejszych z nich. Opracowanie to pomaga zobaczyć trendy ideologiczne wśród populistów, ich sukcesy oraz porażki, a także zagrożenie, które czyha na poszczególne kraje europejskie.
Kim są populiści?
Jedną z trudności w badaniu populizmu jest konieczność określenia, kto dokładnie zalicza się do tej grupy. Autor raportu, Heinö, skupia się na tzw. partiach kontestujących (ang. challenger parties), czyli partiach kwestionujących obecny porządek partyjny i ideowy[2]. Ta szeroka grupa obejmuje ugrupowania populistyczne, autorytarne i ekstremistyczne, różniące się ideologią oraz stosunkiem do liberalnej demokracji. Ugrupowania te na różne sposoby kwestionują istniejący porządek: liberalną demokrację, gospodarkę rynkową czy praworządność. Indeks obejmuje więc ugrupowania radykalnej prawicy i lewicy, populistyczne partie centrowe, takie jak włoski Ruch Pięciu Gwiazd, a także partie o cechach populistycznych lub autorytarnych powiązane z głównym nurtem polityki europejskiej, np. Fidesz[3]. W dalszej części określenie „populiści” stosujemy jako skrót dla tej szerszej grupy. Kategorie radykalnej prawicy i radykalnej lewicy są w raporcie szerokimi kategoriami analitycznymi, a nie oceną wszystkich tych partii jako jednakowo skrajnych lub antydemokratycznych.
Sama populistyczna stylistyka nie przesądza o włączeniu partii do indeksu. Przykładem granicznym jest estońska Partia Centrum. Chociaż pod przywództwem Edgara Savisaara często określano ją jako populistyczną i krytykowano jej spersonalizowany styl kierowania, autor nie uwzględnił jej ze względu na relatywnie słaby profil antyestablishmentowy. Zaznaczył jednak, że zwłaszcza we wcześniejszych latach była ona przypadkiem granicznym[4].
O populizmie łatwiej dyskutować na przykładach. W polskiej części bazy Timbro uwzględniło 12 ugrupowań kontestujących, zarówno historycznych, jak i współczesnych: Samoobronę, PiS, Konfederację Wolność i Niepodległość, Ligę Polskich Rodzin, Kukiz’15, Kongres Nowej Prawicy, Suwerenną Polskę, Ruch Narodowy, Konfederację Korony Polskiej, Polską Partię Pracy (rozwiązaną w 2017 roku), partię Polska Jest Jedna oraz Konfederację Polski Niepodległej.
Warto podkreślić, co mierzy indeks: opiera się on wyłącznie na wynikach krajowych wyborów parlamentarnych, a obecność populistów w rządach jest analizowana osobno. Takie podejście pozwala porównać sytuację w poszczególnych krajach, ma jednak ograniczenie: wartość dla danego kraju odpowiada wynikowi ostatnich wyborów parlamentarnych. Wynik dla Europy jest średnią arytmetyczną krajowych wyników uwzględnionych w danym roku. Każdy kraj ma taką samą wagę, niezależnie od liczby wyborców. Jak zaznacza autor, indeks nie mierzy wpływu populistów na scenę polityczną. Jednocześnie, biorąc pod uwagę zaraźliwość populizmu, można oczekiwać, że zwiększone poparcie dla populistów wpływa też na inne partie.
Zmierzch starego porządku
Jednym z ważnych aspektów zmian politycznych jest zanik dawnego, powojennego konsensusu w Europie (wykres 1). Liberałowie, chadecy, konserwatyści oraz socjaldemokraci i zieloni przez lata stanowili główną część sceny politycznej jako tradycyjne rodziny partyjne. Mimo różnic partie te były zdolne do współpracy i wspólnie akceptowały porządek oparty na liberalnej i pluralistycznej demokracji, rządach prawa, gospodarce rynkowej oraz integracji europejskiej. Choć miały różne wizje, zmiana rządów oznaczała raczej korektę kursu niż radykalne przestawienie zwrotnicy.
Interesującym przypadkiem są zieloni, którzy początkowo kwestionowali główny nurt polityki i postulowali m.in. rozwój demokracji partycypacyjne. Autor odróżnia ich jednak od ugrupowań ujmowanych w indeksie: na ogół brakowało im populistycznych i autorytarnych elementów, a akcentowali oni pluralizm, decentralizację i partycypację[5]. Pozostają oni jednak stosunkowo małą rodziną partyjną: w 2026 roku ich średnie poparcie w Europie wynosi 3,8%, a powyżej 5% uzyskują w 11 krajach.
Jak wskazuje Heinö, największymi przegranymi zmian są chadecy – o ile do lat osiemdziesiątych XX wieku mogli liczyć w Europie na poparcie na poziomie 15–20%, o tyle dziś uzyskują średnio jedynie 6,5%, nawet jeśli w takich krajach jak Malta, Luksemburg, Niemcy i Austria nadal utrzymują silną pozycję. Przemiany osłabiły również socjaldemokratów, którzy w XX wieku potrafili rządzić nieprzerwanie przez dekady – tak było np. w Szwecji w latach 1936–1976. W latach 2001–2026 ich średnie poparcie spadło z 28% do 16%. Wyjątkiem są liberałowie, którzy w latach 2022–2023 osiągnęli rekordowe 12,3%, a w 2026 roku cieszą się poparciem na poziomie 11,5%. W Estonii partie liberalne zdobyły łącznie ponad 44% głosów, a ponad 20% uzyskały w Słowenii, na Słowacji, w Belgii, w Szwajcarii i we Francji.
- Średnie poparcie dla partii z tradycyjnych rodzin ideowych w badanych krajach

Źródło: Opracowanie własne FOR na podstawie danych Timbro
Autorytarni populiści w Europie
Już od lat populiści święcą triumfy w poszczególnych krajach europejskich – w 2026 roku średnie poparcie wynosi 32,6% (wykres 2). Najwyższe poparcie dla populistów notują Czechy i Bułgaria (po 54,4%), Rumunia (53,6%), Włochy (53,3%) i Słowacja (51,4%) (wykres 4). Wysokie poparcie dla populistów nie omija jednak państw zachodnich i wieloletnich członków UE – oprócz Włoch dotyczy to m.in. Francji (43%). Tylko w pięciu z 31 krajów poparcie dla nich jest niższe niż 20%: Estonia (16,1%), Wielka Brytania (14,9%), Luksemburg (13,8%), Chorwacja (10,5%) oraz Malta (0%).
- Średnie poparcie dla populistów w badanych krajach w latach 1990–2026

Źródło: Opracowanie własne FOR na podstawie danych Timbro
Rosnące poparcie populistów przekłada się na ich udział w rządach. W 1990 roku populiści rządzili lub współrządzili tylko w dwóch krajach. Latem 2026 roku takich krajów było 11 (wykres 3 i mapa 1), a populistyczni Szwedzcy Demokraci do wrześniowych wyborów wspierali rząd. W rekordowym 2019 roku populiści współrządzili aż w 14 krajach. Biorąc pod uwagę rosnące poparcie dla populistów, nie można wykluczyć pobicia tego rekordu w najbliższym czasie.
- Liczba krajów z populistami w rządzie

Źródło: Opracowanie własne FOR na podstawie danych Timbro
Mapa 1. Rządy populistów w 2026 roku

Źródło: Opracowanie własne FOR na podstawie danych Timbro
W latach 2016–2026 poparcie dla populistów spadło tylko w sześciu badanych krajach (wykres 4), w tym w Polsce i na Węgrzech, gdzie w ostatnich latach siłom niepopulistycznym udało się przejąć władzę. Jednocześnie populiści znacząco zyskali w kluczowych państwach Unii Europejskiej: we Francji (+21,3 pkt proc.), w Niemczech (+19,7 pkt proc.) i we Włoszech (+18,7 pkt proc.). Stanowi to poważne wyzwanie dla przyszłości integracji i współpracy europejskiej.
Przykład Giorgii Meloni pokazuje jednak, że zachodni prawicowi populiści, sprawując władzę, potrafią złagodzić kurs wobec UE i NATO. Heinö nazywa to selektywnym złagodzeniem: Bracia Włosi zmienili kurs w polityce europejskiej i zagranicznej, ale nadal utrzymują twardą linię w sprawach migracji i kultury[6]. Nie jest to jednak reguła – kontrprzykładami są austriacka FPÖ, która pod przywództwem Herberta Kickla się zradykalizowała, oraz holenderska PVV, której lider Geert Wilders doprowadził do rozpadu koalicji[7].
- Poparcie dla partii populistycznych w 2016 i 2026 roku

Źródło: Opracowanie własne FOR na podstawie danych Timbro
- Średnie poparcie dla radykalnej prawicy i radykalnej lewicy według szerokich kategorii Timbro

Źródło: Opracowanie własne FOR na podstawie danych Timbro
Interesujące są również przemiany wewnątrz obozu populistycznego: przez dekady dominowała w nim lewicowa odmiana autorytarnego populizmu. Poparcie dla skrajnej prawicy rośnie od trzech dekad, a w drugiej dekadzie XXI wieku wzrost przyspieszył – w ostatnich latach poparcie dla skrajnej prawicy sięga ono ok. 21% (wykres 5). Komentatorzy często wyjaśniają to zjawisko spadkiem zaufania do UE w czasie kryzysu strefy euro i kryzysów migracyjnych. Jak zaznacza autor indeksu, kryzys migracyjny nie wyjaśnia skali zjawiska – poparcie dla tych partii rosło także po jego wygaśnięciu[8]. Wskazuje on, że partie te odpowiadały na nieufność wobec tradycyjnych ugrupowań, konflikty kulturowe oraz niezadowolenie z instytucji. Rozwinęły się również transatlantyckie sieci kontaktów i wsparcia ideologicznego z amerykańską prawicą, choć stosunek do Trumpa i Rosji coraz silniej dzieli europejskie ugrupowania kontestujące. Część z nich zajmuje stanowisko przychylne Moskwie – tak jest w przypadku austriackiej FPÖ, silnego nurtu w AfD czy Fideszu za rządów Orbána. Dobrym przykładem podziałów w kwestii rosyjskiej są Włochy: w lipcu 2026 roku Bracia Włosi Giorgii Meloni głosowali w Parlamencie Europejskim za raportem popierającym integrację europejską Ukrainy, a koalicjanci z Ligi Matteo Salviniego i opozycyjny Ruch Pięciu Gwiazd byli przeciw[9]. Należy też odnotować niewielkie odbicie skrajnej lewicy: jej średnie poparcie wzrosło z 6,5% w 2024 roku do 6,9% w 2026 roku, głównie dzięki dobremu wynikowi Die Linke w Niemczech w 2025 roku. To jednak wciąż mniej niż dekadę temu (7,3% w 2016 roku), a w 13 z 31 krajów skrajna lewica uzyskała w ostatnich wyborach poniżej 1%. Autorzy indeksu podkreślają, że za wcześnie, by mówić o nowym trendzie. Indeks Autorytarnego Populizmu pozwala też zestawić najpopularniejsze partie (wykres 6) – wyraźnie przeważają wśród nich ugrupowania prawicowe.
- 25 najbardziej popularnych partii populistycznych w Europie według poparcia w ostatnich wyborach (granatowy – prawica, czerwony – lewica, zielony – centrum)

Źródło: Opracowanie własne FOR na podstawie danych Timbro
Zagrożenia populizmu
Populizm jest poważnym wyzwaniem dla społeczeństwa, demokracji i gospodarki. Kluczowe badanie Funkego, Schularicka oraz Trebescha wskazuje na destrukcyjne skutki rządów populistów dla gospodarki[10]. W bazie obejmującej 60 krajów w latach 1900–2020 autorzy zidentyfikowali 51 populistycznych przywódców w 28 państwach, a następnie oszacowali skutki ich dojścia do władzy metodą syntetycznej kontroli. Szacują oni, że 15 lat po dojściu populistów do władzy PKB na mieszkańca jest przeciętnie o ok. 10% niższy niż w scenariuszu kontrfaktycznym (gdyby populiści nie doszli do władzy). Dzieje się tak ze względu na protekcjonizm i nacjonalizm gospodarczy, niestabilną politykę gospodarczą oraz osłabienie instytucji.
Właśnie instytucje są częstymi ofiarami rządów populistów. Warunkiem stabilności makroekonomicznej i niskiej inflacji jest niezależność banku centralnego. Jak się okazuje, populiści o wiele częściej wywierają publiczną presję na bank centralny[11], co może prowadzić do mniej efektywnej polityki pieniężnej. Oczywista jest także niechęć populistów do rządów prawa. Kyriacou i Trivin, korzystając ze wskaźnika praworządności V-Dem w skali 0–1, szacują, że pięć lat po dojściu populistów do władzy jest on przeciętnie o 0,047 niższy, a po 15 latach o 0,114 niższy niż w scenariuszu kontrfaktycznym[12]. Sukces radykalnej prawicy może również wpływać na stanowiska partii głównego nurtu. Abou-Chadi i Krause wykazują, że uzyskanie reprezentacji parlamentarnej przez radykalną prawicę skłania partie głównego nurtu do bardziej restrykcyjnych stanowisk w kwestiach imigracji i wielokulturowości[13].
Populizm miał też negatywne skutki w Polsce: Balcerowicz, Baum, Karnowski i Rzońca zbadali wpływ rządów PiS na rozwój gospodarczy[14]. Z ich analizy wynika, że ówczesny wzrost gospodarczy był przede wszystkim efektem niespodziewanego wzrostu podaży pracy oraz dobrej koniunktury u partnerów handlowych. Jednocześnie, według autorów, rządy PiS obniżyły potencjał wzrostu gospodarczego przez osłabienie rządów prawa i jakości instytucji, zwiększenie roli państwa jako właściciela w gospodarce, wypieranie prorozwojowych wydatków publicznych (szczególnie na edukację) oraz wysokie ceny energii.
Jest to jedynie część opracowań dotyczących skutków populizmu – po ich lekturze trudno nie mieć jednak obaw o przyszłość. Rządy populistów okazują się destrukcyjne. Co gorsza, część partii populistycznych jest antyunijna i przychylna putinowskiej Rosji oraz innym autokratom. Dlatego populiści są zagrożeniem nie tylko dla instytucji i gospodarki, ale także dla podstawowego poczucia bezpieczeństwa. Zwycięstwa populistów w innych krajach mogą przełożyć się na złagodzenie polityki wobec agresorów takich jak Putin.
Co przyniesie przyszły rok?
W 2027 roku wybory parlamentarne są przewidziane w Polsce, w Estonii, w Finlandii, w Grecji, na Słowacji i we Włoszech, a prezydenckie we Francji. Wcześniej, 29 listopada 2026 roku, odbędą się przyspieszone wybory parlamentarne w Hiszpanii. Ten cykl wyborczy może umocnić populizm w Europie. Wybory do landtagu Saksonii-Anhalt 6 września 2026 roku, w których AfD zdobyła 43,8% głosów oddanych na listy partyjne, pokazują, że skrajna prawica jest coraz bliżej władzy. Niepokój budzi także Francja, gdzie prezydentem może zostać Marine Le Pen lub Jordan Bardella.
W ocenie autora komentarza istnieje duże ryzyko, że populiści utrzymają władzę we Włoszech, mogą ją też utrzymać na Słowacji. Z kolei w Polsce należy obawiać się powrotu PiS-u do władzy i koalicji z Konfederacją Bosaka i Mentzena. Dużym zagrożeniem jest Konfederacja Korony Polskiej, którą raport zalicza do skrajnej prawicy, przypisując jej wysoki poziom autorytaryzmu i twardy eurosceptycyzm, w tym postulat wyjścia Polski z UE.
Jedno jest pewne: siły głównego nurtu czekają trudne wybory, także w Polsce. Nierzadko może się okazać, że mniejszym złem będzie koalicja z umiarkowaną partią populistyczną, aby nie dopuścić do rządów skrajniejszych populistów. Wciąż jest jednak nadzieja – tegoroczne wybory na Węgrzech pokazały, że siły demokratyczne są w stanie odbić kraj z rąk populistów. Wymaga to jednak przemyślanej strategii politycznej oraz odwagi.
- Średnia sondażowa partii identyfikowanych jako populistyczne w krajach UE, w których w 2027 roku odbędą się wybory parlamentarne (stan na koniec września 2026 roku; dla Polski osobno zaznaczono Rozwój+)

Źródło: Opracowanie własne FOR na podstawie danych Europe Elects
Podsumowanie
Populizm jest jednym z głównych problemów współczesnej polityki. Obecny trend wzrostowy powinien budzić niepokój, ale nie może nas paraliżować. Populiści potrzebują zdecydowanej odpowiedzi w postaci obrony liberalnych wartości oraz liberalnego porządku.
Partiom głównego nurtu potrzeba więcej odwagi i mniej ustępowania przed skrajną prawicą. Potrzebujemy także zaangażowanego społeczeństwa obywatelskiego, które będzie w stanie obronić instytucje oraz siebie przed atakami autorytarnych populistów. Partie populistyczne stały się już trwałym elementem europejskich systemów partyjnych, dlatego obrona liberalnego porządku to zadanie długofalowe.
[1] A. Johansson Heinö, Authoritarian Populism Index 2026, Timbro i EPICENTER, październik 2026.
[2] Ibidem, s. 13–15.
[3] Ibidem, s. 40–46, 48–53.
[4] Ibidem, s. 112–113.
[5] Ibidem, s. 22–23.
[6] Ibidem, s. 193–195.
[7] Ibidem, s. 26–29.
[8] Ibidem, s. 16–17, 36–38.
[9] Ibidem, str. 38.
[10] M. Funke, M. Schularick, C. Trebesch, Populist Leaders and the Economy, „American Economic Review” 113 (12), 2023.
[11] M. Gavin, M. Manger, Populism and De Facto Central Bank Independence, „Comparative Political Studies”, 56(8), 2023.
[12] A. Kyriacou, P. Trivin, Populism and the rule of law: The importance of institutional legacies, „American Journal of Political Science” 70, 2026.
[13] T. Abou-Chadi, W. Krause, The Causal Effect of Radical Right Success on Mainstream Parties’ Policy Positions: A Regression Discontinuity Approach, „British Journal of Political Science”, 50(3), 2020.
[14] L. Balcerowicz, I. Baum, J. Karnowski, A. Rzońca, Are Populists Good for Growth? The Effects of the Populist Regime in Poland, 2016–2023, „Eastern European Economics”, 64(1), 2026.
Kontakt do autora:
Mateusz Michnik, analityk ekonomiczny FOR
The post Komentarz FOR 15/2026: Zemsta populistów – o Indeksie Autorytarnego Populizmu first appeared on Forum Obywatelskiego Rozwoju.
